93 Harbi’nin (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) ardından Kars ve çevresini işgal eden Çarlık Rusyası, sınırın sıfır noktasındaki Sarıkamış’ı stratejik bir ileri lojistik üs olarak belirledi . Kasabada yükselen askeri hastane ve kışlalarla eş zamanlı olarak, yöreye özgü ve topçu ateşine dayanıklı düzgün kesme siyah bazalt taşından devasa bir askeri ambar ve yönetim binası inşa edildi.

Kars’tan dağları aşarak gelen askeri Transkafkasya demiryolu hattı projesinin 1910-1913 yılları arasındaki inşaat faaliyetleri tamamlanıp 1913 yılında Sarıkamış’a ulaştığında, bu dondurucu zirvede zaten yıllardır hazır bekleyen tarihi taş binanın önüne peronlar bağlandı . Yapı, o günden sonra resmi olarak tren garı statüsü kazandı. İstasyonun hemen çevresinde vagon bakımı amacıyla Baltık mimarisi tarzında inşa edilen tarihi Sarıkamış Cer Atölyeleri de bu stratejik askeri entegrasyonun en büyük kanıtıdır. 1914 yılındaki trajik Sarıkamış Harekâtı’nda, Rus ordusu Kafkasya Cephesi’ne asker ve mühimmat lojistiğini tamamen bu binalar üzerinden yönetti.

1920 yılında Kazım Karabekir komutasındaki Türk ordusunun bölgeyi geri almasıyla istasyonun kaderi değişti. Gümrü ve Moskova Antlaşmaları ile Türkiye Cumhuriyeti sınırlarında kalan bu tarihi kompleks, genç Cumhuriyet tarafından millileştirildi. Türkiye, Ruslar döneminde bölgeye yapılan demiryolu altyapısının bedelini 1927 yılında Sovyetler Birliği’ne resmen ödeyerek binayı ve hattı TCDD bünyesine kattı . Rusların askeri amaçla döşediği dar ray sistemi, 1962 yılında ulusal ağa uygun standart hat açıklığıyla (1435 mm) değiştirildi.

Sarıkamış Eski Tren İstasyonu yapısını dünyadaki emsallerinden ayıran en büyük özelliği, taşıdığı tarihi yük kadar sahip olduğu coğrafi konumudur. İstasyon, yaklaşık 2.100 metre rakımıyla Türkiye’nin aktif olarak hizmet veren en yüksek istasyon binasıdır . İstasyonun hemen çıkışında yer alan Topdağı Tren İstasyonu ve Soğanlı Dağları geçidindeki hat ise 2 bin 270 metreye ulaşarak demiryolu şebekesinin zirve noktasını oluşturmaktadır. Bu ekstrem irtifada, dondurucu kış şartlarına rağmen 130 yılı aşkın köklü tarihi boyunca kesintisiz olarak operasyon yürütülebilmesi, bir mühendislik başyapıtı kabul edilmektedir.

Bir zamanlar cepheye asker ve mühimmat taşıyan o kara taş bina, bugün bambaşka bir misyona ev sahipliği ediyor. Sarıkamış Garı, günümüzde Doğu Ekspresi ile bölgeye gelen binlerce yerli ve yabancı turisti ağırlayan nostaljik bir kültür mirası . Çarlık Rusyası’nın sınır kapısına diktiği askeri terminal, bugün Türkiye Cumhuriyeti’nin serhat boylarındaki egemenliğinin yaşayan en canlı anıtı olarak düdük seslerini yankılatmaya devam ediyor.

Dvthaberajansı

Muhabir/Serkan Urallar