Bir kibrit kutusuna sığan iki küçük defterde, Birinci Dünya Savaşı yıllarını yaşayan bir Osmanlı askerinin hatıraları yer alıyor. Mehmet Fuad Tokad, cepheye gidişinden Ruslara esir düşmesine kadar yaşadıklarını günlüklerine kaydederek dönemin izlerini yazılı olarak muhafaza etti.

İstanbul’dan trenle ayrılarak Ulukışla’ya ulaşan Tokad, yolculuğuna at arabasıyla devam etti. Bor, Niğde ve Kayseri üzerinden Şarkışla yönüne ilerleyen askeri kafilenin güzergahı, 19 Ocak 1915 tarihli notlarında daha ayrıntılı biçimde görülüyor.

Kayadibi yakınlarında Enver Paşa ile karşılaştı

Tokad, Şarkışla’dan sabah saatlerinde ayrıldıklarını ve Kayadibi köyünde mola verdiklerini yazdı. Buradan yaklaşık iki kilometre ileride Enver Paşa ile karşılaştıklarını belirten asker, o anı şu sözlerle kaydetti:

“Buradan 2 kilometre ileride Enver Paşa’ya tesadüf ettik. Yanında birçok köylü vardı. Hep atlı... Hemen arabadan inerek selamladık.”

Günlüğün devamında arazinin yükseldiğini, küçük tepelerden ve taşlık alanlardan geçtiklerini anlatan Tokad, o yıl ilk kez kar gördüklerini de belirtti. Akşam saatlerinde Cami Hanı civarındaki Yenihan’a ulaştıklarını ve geceyi burada geçirdiklerini yazdı.

Enver Paşa, Sarıkamış Harekatı’nın ardından 8 Ocak 1915’te Erzurum’dan ayrılarak İstanbul yönüne hareket etmişti. Tokad’ın 19 Ocak tarihli kaydı, bu dönüş yolculuğu sırasında gerçekleştiğini belirttiği karşılaşmayı kendi tanıklığı üzerinden aktarıyor.

Cepheden esaret yıllarına

Tokad’ın askerlik yılları cephe yolculuğuyla sınırlı kalmadı. Erzurum’da Ruslara esir düşen Osmanlı askeri, Rusya’daki esaret sürecinde yaşadıklarını da günlüklerine kaydetti.

Küçük defterler, cepheye ulaşmak için geçilen yolların yanı sıra savaşın ilerleyen dönemlerinde yaşananlara ilişkin notları da içeriyor. Böylece Tokad’ın kayıtları, 1915’teki yolculuğundan esaret yıllarına uzanan kişisel bir tanıklığı bir araya getiriyor.

Mehmet Fuad Tokad’ın hatıraları, *Kibrit Kutusundaki Sarıkamış-Sibirya Günlükleri (1915-1918)* adıyla 2010 yılında kitaplaştırıldı. Bir kibrit kutusuna sığan defterlerdeki notlar, Sarıkamış ve Kafkas Cephesi dönemini bir askerin gözünden ele alan tarihî kayıtlar arasında yer alıyor.

Dvthaberajansı

Muhabir/Serkan Urallar